Tavlanın Tarihi: 5000 Yıllık Zar ve Pul Hikâyesi
Çok az oyun tavla kadar çok yüzyıl ve kültür aşmıştır. Hikâyesi İran ve Mezopotamya’dan Roma’ya, oradan bugünün ekranlarına uzanır.
Eski Doğu’daki başlangıç
Zarla oynanan yarış oyunları yaklaşık 5000 yıl önce de vardı. Bugünkü İran’ın doğusundaki “Yanık Şehir”de (Şehr-i Suhte) arkeologlar, yaklaşık MÖ 3000’e tarihlenen pullu ve zarlı bir oyun tahtası buldu. Mezopotamya’dan da benzer yaşta bir yarış oyunu olan “Ur Kraliyet Oyunu” bilinir. İkisi de kuralları farklı olsa da tavlanın erken akrabaları sayılır.
İran’da Nerd
İran’da “Nerd” oyunu gelişti – tavla orada bugün hâlâ Tahte Nerd diye anılır. Orta Farsça bir anlatıya göre bilge vezir Bozorgmehr, satrancı getiren Hint elçilerini etkilemek için bu oyunu icat etti. Nerd, kader (zarlar) ile akıllı kararın birlikteliğini simgeliyordu. Türkçedeki “şeş beş”, “düşeş”, “dubara” gibi zar adları da Farsçadan gelir.
Roma ve Avrupa
Romalılar 24 haneli, zarlı ve her oyuncu için 15 pullu bir oyun olan Tabula’yı oynardı – bugünkü tavlaya çok benzer. İmparatorların bile tutkuyla oynadığı anlatılır. Akraba oyunlar Bizans ve Arap dünyası üzerinden Orta Çağ’da bütün Avrupa’ya yayıldı. Türkçedeki “tavla” kelimesi de Latince tabula’ya dayanır.
İsim ve yeni çağ
İngilizce “backgammon” adı 17. yüzyılda ortaya çıkar. Muhtemelen “back” (geri) ve “gamen” (oynamak) sözcüklerinden gelir – kırılan pulların geri dönmesine uygun bir isim. 1743’te Edmond Hoyle oyun üzerine etkili bir eser yayımladı. 1920’lerde New York’ta katlama zarı eklendi.
Bugün tavla
1970’lerde tavla kulüpler ve turnuvalarla büyük bir patlama yaşadı. 1990’lardan beri online da oynanıyor; bilgisayar programları kendi kendine oynayarak çoğu insandan daha iyi oynamayı öğrendi. Türkiye’de kahvehanelerde, balkonlarda ve ailelerde tavla bugün de bir halk oyunudur. Başka ülkelerde nasıl oynandığını tavla çeşitleri yazımızda okuyabilirsiniz.
Hemen denemek ister misiniz? Ücretsiz oynayın – bilgisayara karşı ya da dünyanın her yerinden insanlarla.
Hemen ücretsiz oyna